[Lục Tuyết Kỳ]

Cô bạn và tôi rủ nhau chuồn đi xem The Odyssey. Bước vào rạp, tôi cứ nghĩ rồi hai đứa sẽ ngồi bàn về kỹ xảo, về hàng trăm triệu USD Hollywood đã đổ vào bộ film, hay lại lắc đầu trước một vài lựa chọn diễn viên mang đậm dấu ấn DEI của thời kỳ woke, thứ đang khiến Hollywood dần đánh mất mình qua kg ít tác phẩm dở hơi. Thế nhưng lúc bước ra khỏi rạp, điều duy nhất còn đọng lại giữa chúng tôi chỉ là một con tàu lênh đênh giữa biển.

Có lẽ mỗi dân tộc đều có một con tàu của riêng mình trong ký ức. Người Hy Lạp kể câu chuyện về một người đàn ông vượt biển để tìm đường trở về quê hương. Người Việt của tôi lại kể một câu chuyện hoàn toàn khác. Họ vượt biển vì quê hương đã kg còn là nơi họ có thể trở về.

Trên những con thuyền ấy kg có những vị anh hùng trong thần thoại, cũng chẳng có ai biết mình sẽ cập bến hay chìm xuống đáy biển. Chỉ có những người cha cố giấu nỗi sợ để trấn an gia đình, những người mẹ ôm con thật chặt trong đêm tối, những cụ già biết rằng có lẽ mình sẽ chẳng bao giờ còn nhìn thấy quê hương lần nữa. Họ biết phía trước là biển cả, là bão tố, là hải tặc, là đói khát, là cái chết có thể đến bất cứ lúc nào. Thế nhưng họ vẫn bước lên thuyền, mang theo một niềm hy vọng mong manh rằng phía bên kia đại dương sẽ có một nơi cho họ được sống như một con người.

Buổi tối, trên đường về khách sạn, hai đứa nhỏ hỏi tôi bộ film có hay kg. Thế là từ một con tàu của Odysseus, tôi kể cho các con nghe về những chuyến vượt biển của người Việt sau năm 1975, về những con người đã đánh cược cả mạng sống chỉ để tìm một nơi con mình có thể lớn lên trong tự do. 

Đứa con gái lớn ngồi lặng đi. Có lẽ con hiểu hơn ai hết cảm giác phải rời bỏ quê hương của mình. Con cũng từng phải rời bỏ quê hương dưới những cuộc bách hại và thảm sát kinh hoàng ở một vùng đất xa xôi thuộc Tây Phi. Rồi nước Mỹ dang rộng vòng tay cưu mang con. Và một gia đình cũng dang rộng vòng tay để ôm con vào lòng. Con cũng có thêm một quê hương để gọi là nhà.

Tôi quay sang nhìn đứa nhỏ bên cạnh. Con chưa từng biết đến chiến tranh, chưa từng biết đến những chuyến vượt biển, nhưng trong con vẫn chảy câu chuyện của những người Việt lưu vong năm ấy. Con là hậu duệ của một thế hệ đã đánh đổi tất cả chỉ vì hai chữ Tự Do.

Hai đứa trẻ, hai nơi chôn nhau cắt rốn, hai hành trình khác biệt, nhưng hôm nay cùng ngồi trên một chuyến xe. Một đứa mang theo ký ức của quê hương mình đã rời xa. Một đứa lớn lên cùng ký ức của người đi trước. Tôi mong các con sẽ luôn nhớ rằng tự do chưa bao giờ là điều tự nhiên mà có. Có người đã bỏ lại quê hương. Có người đã bỏ mạng giữa biển khơi. Và cũng có những người mang theo nỗi nhớ quê hương suốt cả cuộc đời để con cháu mình hôm nay được sống trong bình yên.

Sự im lặng trong xe bị phá vỡ bởi giọng bé con, "mummy, tell us more stories..." 

Chiếc xe vẫn lặng lẽ lăn bánh trong đêm. Ngoài cửa kính là những dải đèn trải dài trên xa lộ nước Mỹ. Trong xe, tiếng nhạc chậm rãi cất lên.  

Có những con tàu chỉ chở người.

Nhưng cũng có những con tàu chở theo số phận của cả một dân tộc.

L, ngày nắng hạ, 2026