[005]

@anattā, Ech, Green Grass, JayM, Lục Tuyết Kỳ, 
Mãi Yêu Thương, Ninh Van, OneSunday, phai,
TanThu, TeaOla, vô_danh, RungHoang

Trước hết 5 cám ơn nữ hiệp LTK đã nhanh chóng  vui vẻ nhận lời hát đôi với 5, và thu âm rất nhanh. LTK nhịp nhàng rất vững chắc, "đạo cụ" nôm na là đùi gà và đồ chơi, thu âm ra rõ ràng, nên 5 ráp nhạc cũng nhanh luôn.

Từ vụ ráp nhạc 5 chuyển sang cám ơn anh Phai và anh Ếch, khích lệ 5 vụ ráp. 5 không có trường lớp gì hết, cũng vì mê hát quá xá, cho nên mày mò thu âm tại nhà rồi mày mò ráp nhạc. Vì không phải làm nhạc mà chỉ ráp thôi, cho nên cũng không phải bảnh tẻng gì hết hihihihi. Chừng nào mà biết làm nhạc luôn mới là "trai tứ chiến". kakaka

Nói đến đây thì phải khen ngợi LTK thêm lần nữa vụ nhịp nhàng. Khi ráp nhạc song ca, nếu cả hai giọng hát ở những đoạn hát chung có nhịp hát giống nhau, chỉ xê dịch tí xíu thì không sao. Xê dịch nhiều thì cần tỉ mỉ. Đó là cái điểm cần sự đam mê và kiên nhẫn thôi anh Ếch.

Ở phòng thu âm chuyên nghiệp, dụng cụ ráp của họ có cái nút tròn xoay vòng như mình vặn Radio rà đài, nên chuyện tỉ mỉ là "chiệng nhỏ". Còn ở nhà chúng mình chỉ có con chuột, nhu liệu ráp nhạc thì không chịu làm user friendly, nghĩa là động tác phóng đại (zoom) cắn vào bánh xe con chuột ví dụ như những nhu liệu văn phòng khác. Cho nên phải click từng chút, phóng đại lên để nhận biết đoạn nào hai người hát bị "chênh". Thì cắt ráp cho đúng nhịp. Đó là việc duy nhất cần tỉ mỉ. Anh Ếch nếu không qua được dốc này thì không thể leo lên sân thượng hái hoa.

Kế đến là làm giọng "đẹp". 

Vụ này khi mình nhận file nhạc điều làm đầu tiên là silence hơi thở. Ai mà không thở là đi bán muối rồi. Cho nên ai hát cũng lấy hơi. Người hơi dài như các ca sĩ cổ nhạc thì lấy hơi ít lần. Chúng ta, những người yêu âm nhạc ca lẻ ... tẻ thì lấy hơi tám trăm mấy lần. Sẽ nghe như oánh bài cắc tê năm mươi hai nghẹn một lá bài. Vì vậy, điều tỉ mỉ anh Ếch phải vượt qua nữa là ém hơi. Tức là dùng hiệu ứng silence đè hơi thở của giọng hát xuống dưới mức diêm sinh. Chỉ ém hơi thở thôi là mới qua giai đoạn căn bản.

Kế đến là lọc xè. Nếu "đạo cụ" và "phòng thu" của đương sự tạo ra nhiễu âm (white noise) quá nhiều, thì người ráp phải nên lọc xè cho tiếng hát được nổi bật.  Lọc xè là dùng hiệu ứng "noise reduction" (2 giai đoạn, highlight lấy profile  một đoạn sampling, kế đến highlight toàn bộ giọng hát rồi cho lọc xè với đoạn "mẫu  xè" đó).

Sau khi lọc xè là đến giai đoạn cường độ âm thanh.

Lá phổi mỗi người chúng ta khác nhau, không khác lá gan là bao. Có người phổi bự, có người phổi nhỏ. Có người hát lí rí trong miệng, có người biết xử dụng khẩu hình hát thoát hơi ra ngoài nên nghe vang. Gặp trường hợp cường độ giọng hát yếu. Người ráp nên "tăng đưa" giọng hát lên nhưng chỉ tăng vừa phải vì khi ráp vô nhạc nếu cùng cường độ, hai sóng âm thanh sẽ giao thoa theo nguyên tắc vật lý, nghĩa là bị ... lòi hèm: overlayed. Phá bức màn âm thanh màn nhĩ.

Ở những bài nhạc có vận tốc nhanh, giai điệu có nhịp  phách nhanh thì có thể xử dụng hiệu ứng Amplitude. Trong hiệu  ứng này đã có sẵn các mẫu cho mình "tích hợp" giọng hát. Nghĩa là nâng các nốt người hát yếu lên trung bình, và đè các đoạn hát cao xuống trung bình, tạo ra cường độ sóng âm có amplitude  sàng sàng nhau (khi học toán lúc nhỏ, amplitude là mấy đoạn  "nhú" lên của đường sin, cos hihihi).

Khi giọng hát đã đủ cường độ cần có, chúng ta bước sang giai đoạn làm đẹp giọng hát.

Làm đẹp giọng hát có 3 bước. Bước đầu tiên là đem giọng hát từ Chợ Lớn ra Sài Gòn. Thực vậy. Bring to front. Là yếu tố (điều quan trọng - hello Tuyết Vân) cần thiết khi ráp giọng hát với nhạc. Khi giọng thu âm nghe hơi tối. Nó không được rõ ràng ù ù, phía sau. Tuy nhiên xin nhấn mạnh rằng, 50% không phải là lỗi  của người hát. Mà do cơ chế nhận âm điện tử sampling (rà) âm thanh không chuẩn 100% (vụ này ai có học sound digitalize sẽ dễ hiểu).

Đại khái là giọng bên ngoài đời thường mạnh mẽ hơn giọng thu âm. Tai mình bên ngoài lại du di và não mình chấp nhận cường độ âm thanh như vậy. Nhưng khi giọng đã được digitalized, giọng sẽ bị giảm sút phân nửa. Vì vậy người ráp phải nâng đỡ, mang giọng hát từ sau ra  trước với các hiệu ứng khác nhau: thông thường là thêm tí treble. Tức là phần "kim". Thì giọng "từ đàng sau" sẽ ra "đàng trước" sánh vai với nhạc nền không bị chìm xuồng. 

Ém hơi thở, lọc xè, tăng đưa và đem sau ra trước. Và còn một loại làm đẹp nữa là làm mềm giọng.

Tuy nhiên đoạn làm mềm giọng, là khi ráp chung với nhạc mới biết được. Cho nên chúng ta sẽ chuyển sang giai đoạn ráp giọng với nhạc. Giai đoạn trước đó, là chúng ta xử trí giọng thô (trong Adobe Audition thì nằm ở giao diện - Interface khác). 

Bây giờ chuyển sang giai đoạn ráp với nhạc, thì chúng ta chuyển sang editor có nhiều ... rãnh, luồng. Tiếng Anh là tracks. Mình import nhạc vô một track, track kế đến mình add giọng hát vào. Điều đầu tiên người ráp nhạc phải nghĩ đến, là cường độ âm thanh của giọng hát so với cường độ âm thanh của giai điệu.

Nếu nhạc oánh rầm rầm mà giọng hát dù đã nâng lên vẫn chưa đủ đô, thì có hai cách: đè cái này nâng cái kia. Thông thường là đè cái nhạc mạnh bạo kia xuống. Vì giọng hát trước đó mình đã nâng rồi kia mà.  Sau đó cắt ráp cho đúng nhịp nhàng, rồi là đến giai đoạn ráp chung với  giọng hát còn lại: song ca.  Giọng hát còn lại cũng là giọng thô, và đã được "uốn ép sấy gội nhuộm" như trình bày bên trên. Chỉ còn thiếu "làm mềm". 

Khi ráp hai giọng với nhau, nhờ có nhạc, chúng ta có nhịp. Nhờ có  nhịp chúng ta mới nghe ra sự so le. Giày dép còn có số má, vận tốc mỗi người sao tránh khỏi sự chênh lệch.
Ở phần này đành dùng phương tiện phóng đại (zoom) để mở lớn biểu đồ sóng nhạc. Rồi nghe và cắt sao cho hai giọng hát trùng khớp (synchron). Giai đoạn này cần sự tỉ mỉ và kiên nhẫn của người ráp nhạc và cần sự ủng hộ tuyệt đối của computer. Vì action:  "undo" có thể xảy ra nhiều lần do tai nghe không chuẩn, cắt sai, đã chênh, càng chênh hơn, cắt lại.
"Làm đi làm lại ai mà chịu nổi",  huống gì cái computer, nhu liệu ráp nhạc cần "không gian riêng" của mình, tức là temporary directory (trước khi ráp nhớ dời cái "temp dir" cố định đó sang vùng hard disk thiệt bự nha). 

Sau khi hai giọng đã khớp, nhịp nhàng đã ô cơ. Giai đoạn cuối làm đẹp "tàng diện" là phi vụ "làm mềm".  

Giọng hát của mình nhân chi sơ tánh bổn thiện, bản chất giọng khi thu qua computer lại hay bị ... tồ tồ. Nghĩa là thiếu sự mềm mại. Dân hát cải lương, hay các nơi tụ tập hát Ca ra ô kê có cái nút Echo được vận dụng tối đa để tạo ra độ vang như đứng trên đầu núi.

Theo kinh nghiệm của mình, lạm dụng hiệu ứng echo là sai. Giọng hát khi nhấn vào hiệu ứng echo quá nhiều cũng như cầm súng bắn vô chưn mình. Nghĩa là mình cất công ở giai đoạn đầu "làm đẹp giọng thô" bằng cách dùng hiệu ứng kéo nó từ sau ra trước sánh vai cùng nhạc nền. Qua hiệu ứng echo, mình lại đẩy nó từ trước ra sau.

Có phải không nè? Không tin các bạn ra trước phòng tắm ca một câu: "Như có bác hồ chong ngày dzui đại  thắng, dzừa ló dza bị chúng bắn bể đầu". Sau đó bước vô phòng tắm hát y hệt câu đó. Câu hát trong phòng tắm nghe vang do hiệu ứng echo tự nhiên. Ảo diệu mờ nhân ảnh nên khiến lỗ tai phê phê. Kỳ thực mình đã bắn vô giọng mình trước khi hồ tặc bị xử trảm. Vì vậy chúng ta đừng xử dụng hiệu ứng echo. Tuyệt đối nha. Say nô với cái bô. 

Chúng ta làm mềm giọng hát với hiệu ứng Studio Reverb anh em ạ.

Đó là bí quyết khiến tô bánh canh thành toàn. Thiếu thịt cũng được (lý do bớt mập) nhưng thiếu mùi ngò rí và hành phi thì .... thôi rồi tô bánh canh ơi. Studio Reverb là cái hiệu ứng siêu hạng (super class) để làm đẹp giọng hát trước khi trình làng.

Xong rồi đó. Kinh nghiệm lâm trận không bài bản của mình đã viết  xuống hết rồi. Nghe hay không là tùy ở người đối diện. hihihihihi 

5 đã qua mặt các tiền bối kỹ sư âm thanh cái ào, múa rìu qua mắt thợ mà không có học hành sound engineering (audio engineer) gì ráo. Lỡ có đọc thấy không trúng xin góp ý, chớ đừng "dìm hàng" 5 xuống 5 buồn vời vợi nhé ( :đùa: ). Nguyên cuốn tiểu thuyết vừa viết bên trên chỉ là ý tốt. Không có ý khoe của loại kiến thức dưới mắt cá. hihihihi Xin lượng thứ.

Sau khi viết cho hai thầy Ếch và Phai xong là đến giai đoạn cúi đầu 30 độ để cám ơn các anh chị em đã "nhấn like" và trình bày khích lệ hai giọng ca đang lên và sắp xuống 5 & LTK trong nhạc phẩm vừa qua. Hẹn gặp lại Xóm Hét trong kỳ cuối, à không kỳ tới. 


PS: Để 5 xách xe chạy lòng vòng "tham khảo" e nhạc các tiếng hát
nữ của xóm rồi sẽ lần lần nộp đơn xin được hát chung.

PS2:  Bây giờ đi nghe 3 tiếng hát nam hiệp đang thất tình ngồi coi phinh.