********

===================

======================

Thị trường chứng khoán xuống dốc trong tuần qua trông khá thê thảm, giá xuống thì bị thua lỗ -- không nhiều thì ít.

Bị mất tiền, trong lòng cảm thấy rêm rêm. Nghe AI gào thét lại ca khúc Tình Lỡ mà trước đây tôi đã từng nghe qua cho lòng bớt ê ẩm.

Tác giả: Robert Farley và D'Angelo Gore
Đăng ngày 3 tháng 4 năm 2025

Trong thông báo tại Vườn Hồng về “thuế quan qua lại” mới toàn diện, Tổng thống Donald Trump đã giơ cao một biểu đồ gây hiểu lầm được cho là cung cấp sự phân tích về thuế quan mà các quốc gia khác áp dụng cho Hoa Kỳ và mức thuế quan tương ứng mà Hoa Kỳ hiện sẽ áp dụng đối với các quốc gia đó.


“Có đi có lại. Điều đó có nghĩa là họ làm điều đó với chúng ta và chúng ta làm điều đó với họ,” Trump nói trong bài phát biểu ngày 2 tháng 4. “Rất đơn giản. Không thể đơn giản hơn thế được.”

Trump cho biết Hoa Kỳ sẽ bắt đầu áp dụng "thuế suất cơ bản tối thiểu là 10%" đối với tất cả hàng hóa nhập khẩu. Nhưng ông cho biết Hoa Kỳ cũng sẽ áp thuế đối với các quốc gia với mức bằng một nửa mức thuế suất mà các quốc gia áp dụng đối với hàng hóa của Hoa Kỳ "bao gồm cả thao túng tiền tệ và rào cản thương mại". Theo biểu đồ của Trump, điều đó có nghĩa là thuế suất 50% đối với hàng nhập khẩu từ một số quốc gia.


Cột đầu tiên bên cạnh danh sách các quốc gia được cho là đại diện cho "Thuế suất áp dụng cho Hoa Kỳ" dưới dạng phần trăm. Tuy nhiên, khi nhìn lướt qua, có thể thấy rằng tỷ lệ phần trăm này cao hơn nhiều so với mức thuế suất trung bình do Tổ chức Thương mại Thế giới công bố. Phần chữ nhỏ hơn bên dưới tiêu đề "Thuế suất áp dụng" ghi chú — như Trump đã làm — rằng các số liệu bao gồm "Thao túng tiền tệ và rào cản thương mại". Hai yếu tố cuối cùng này khó định lượng hơn, nhưng hóa ra đó không phải là cách Nhà Trắng đưa ra số liệu của mình.

"Bạn thấy đấy, các con số này không cân xứng, chúng rất bất công", Trump nói.

Theo một tờ thông tin do Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ cung cấp, thuế quan qua lại được "tính toán là mức thuế quan cần thiết để cân bằng thâm hụt thương mại song phương giữa Hoa Kỳ và mỗi đối tác thương mại của chúng tôi. Tính toán này giả định rằng thâm hụt thương mại dai dẳng là do sự kết hợp của các yếu tố thuế quan và phi thuế quan ngăn cản thương mại cân bằng. Thuế quan hoạt động thông qua việc giảm trực tiếp lượng hàng nhập khẩu".

USTR cho biết mặc dù việc tính toán tác động thâm hụt thương mại đối với mọi quốc gia "rất phức tạp, nếu không muốn nói là không thể, nhưng tác động kết hợp của chúng có thể được đại diện bằng cách tính mức thuế quan phù hợp với việc đưa thâm hụt thương mại song phương về mức 0".

Để ước tính, USTR cho biết họ đã chia quy mô mất cân bằng thương mại của một quốc gia với Hoa Kỳ về hàng hóa theo lượng hàng hóa mà Hoa Kỳ nhập khẩu từ quốc gia đó.

Lấy Liên minh Châu Âu làm ví dụ. Biểu đồ liệt kê mức thuế quan áp dụng cho hàng nhập khẩu của Hoa Kỳ (một lần nữa, bao gồm cả thao túng tiền tệ hoặc rào cản thương mại) là 39%. Trump cho biết Hoa Kỳ sẽ tính thuế các nước bằng một nửa mức thuế mà họ đang tính cho Hoa Kỳ, vì việc tính toàn bộ số tiền có đi có lại "sẽ rất khó khăn đối với nhiều quốc gia". Vì vậy, trong trường hợp của EU, "Thuế quan có đi có lại được chiết khấu của Hoa Kỳ" là 20%, biểu đồ nêu rõ.

Theo Tổ chức Thương mại Thế giới, mức thuế quan trung bình theo trọng số thương mại của EU là 2,7%. Trump cũng lưu ý rằng các nước châu Âu tính thuế giá trị gia tăng khoảng 20% — mức thuế này thay đổi tùy theo quốc gia nhưng con số này khá chính xác. Nhưng các loại thuế đó được đánh vào cả hàng nhập khẩu cũng như sản xuất trong nước, vì vậy thuế GTGT không mang lại bất kỳ lợi thế thương mại nào. Trong mọi trường hợp, không có con số nào trong số đó được đưa vào phép tính của Nhà Trắng.

Làm thế nào Nhà Trắng đưa ra được con số 39%? Vào năm 2024, thâm hụt thương mại hàng hóa của Hoa Kỳ với EU là 235,6 tỷ đô la. Năm đó, Hoa Kỳ đã nhập khẩu 605,8 tỷ đô la hàng hóa từ EU. Vì vậy, 235,6 đô la chia cho 605,8 đô la là 38,9% hoặc làm tròn lên là 39%.

Các nhà kinh tế cho chúng tôi biết rằng đó không phải là cách hợp pháp để tính thuế quan qua lại giữa các quốc gia.

"Những con số được liệt kê đó đơn giản không phải là thuế quan, mà là một số biện pháp được tạo ra dựa trên phép tính thâm hụt thương mại theo công thức", Kimberly Clausing, một thành viên cấp cao không thường trú tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, đã nói với chúng tôi qua email. "Trong hầu hết mọi trường hợp, rào cản thương mại thực sự của các quốc gia đều thấp hơn rất nhiều".

"Đây không phải là cách hợp pháp để tính toán rào cản thương mại và phần lớn các chuyên gia về chủ đề này (tôi dám cá là >99% các nhà kinh tế quốc tế) sẽ bác bỏ phương pháp này vì cho rằng phương pháp này có nhiều sai sót nghiêm trọng", Clausing cho biết.

“Ví dụ,” bà nói, “hãy tưởng tượng bạn có thương mại hoàn toàn tự do với một hòn đảo sản xuất xoài nhưng không có đủ thu nhập để mua hàng hóa của Hoa Kỳ. Hoa Kỳ mua 100 đô la xoài và chỉ gửi 20 đô la xuất khẩu. Điều này ngụ ý mức thuế quan là 40% theo phương pháp của Trump (80/100 chia cho 2), nhưng sự mất cân bằng thương mại chỉ thể hiện thực tế là có lợi thế so sánh rõ ràng trong thương mại, chứ không phải bất kỳ rào cản thương mại nào.”

Hoặc, như tờ New York Times đã nói, “Sự khác biệt giữa xuất khẩu và nhập khẩu không nhất thiết phản ánh các rào cản thương mại; người Mỹ có thể chỉ muốn mua nhiều thứ hơn từ, chẳng hạn như Nhật Bản so với những gì người Nhật muốn mua từ Hoa Kỳ.”

Erica York, phó chủ tịch chính sách thuế liên bang tại Tax Foundation, đã nói với chúng tôi rằng “Các tính toán của chính quyền Trump về cơ bản là một cách vô nghĩa để tính thuế quan ‘có đi có lại’”. “Hoàn toàn không có yếu tố nào mà Nhà Trắng cho là đang xem xét, như thuế quan, rào cản phi thuế quan hoặc các hoạt động không công bằng khác, ảnh hưởng đến mức thuế quan mà họ tính toán theo bất kỳ cách nào. Chúng là những con số bịa đặt không liên quan gì đến các chính sách thực tế”.

William Reinsch, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế và là cựu chủ tịch Hội đồng Thương mại Đối ngoại Quốc gia, đồng tình.

“Chúng tôi không tin rằng đó là thước đo phù hợp hoặc chính xác về rào cản thương mại”, Reinsch nói với chúng tôi qua email. “Chúng tôi tin rằng phương pháp luận của họ về cơ bản không liên quan gì đến

Tờ thông tin của Đại diện Thương mại Hoa Kỳ

Tờ thông tin của USTR về các tính toán thuế quan qua lại đã trích dẫn một số nghiên cứu hàn lâm, nhưng khi chúng tôi liên hệ với tác giả của một số nghiên cứu trong số đó, họ đã phản đối kết luận của chính quyền Trump.

"Thuế quan áp dụng cho cột Hoa Kỳ chắc chắn không đại diện cho thuế quan theo luật định mà Hoa Kỳ phải đối mặt", Anson Soderbery, giáo sư kinh tế tại Đại học Purdue và là tác giả của bài nghiên cứu "Độ co giãn thương mại, tính không đồng nhất và thuế quan tối ưu", đã nói với chúng tôi qua email. "Những con số đó nhỏ hơn nhiều so với những con số được báo cáo và có tính đến các thỏa thuận song phương (ví dụ: USMCA, thuế ưu đãi của WTO, v.v.).

"Nếu họ sử dụng công thức USTR được đề xuất sáng nay để điều chỉnh những con số đó, tôi thậm chí còn không chắc chắn về cách đánh giá ý nghĩa của chúng", Soderbery cho biết. "Tức là, việc cho rằng mất cân bằng thương mại chỉ là do rào cản thương mại không dựa trên bất kỳ lý thuyết hoặc phương pháp kinh tế nào. Và, việc đề xuất thêm công thức giản lược xuất khẩu-nhập khẩu/nhập khẩu có thể được sử dụng để xóa bỏ mọi rào cản thương mại và mức thuế quan tương đương là sai lầm.”

Ina Simonovska thuộc Đại học California, Davis và là đồng tác giả của “Độ co giãn của thương mại: Ước tính và bằng chứng,” đã nói với chúng tôi qua email, “Công thức mà chính quyền sử dụng là đúng khi giả định rằng mục tiêu là đạt được cán cân thương mại song phương bằng 0 với một đối tác thương mại nhất định, giữ nguyên mọi tác động khác.” Nhưng bà cho biết sẽ có những tác động khác, bao gồm “những thay đổi trong xuất khẩu sẽ xảy ra do giá trong nước tăng do thuế quan cũng như những thay đổi trong dòng chảy thương mại với các đối tác thương mại khác ngoài đối tác mà thuế quan nhắm tới. … Những tác động này có hại nên chúng sẽ dẫn đến mức thuế quan tối ưu thấp hơn so với mức thuế quan được báo cáo” trong biểu đồ của Nhà Trắng.

Bảng dữ kiện của USTR cũng trích dẫn một bài báo được công bố trên Tạp chí Kinh tế Hoa Kỳ, “The Long and Short (Run) of Trade Elasticities” làm tài liệu tham khảo cho các ước tính của mình. Một trong những tác giả của bài báo đó, Andrei Levchenko, giáo sư kinh tế quốc tế tại Đại học Michigan, đã nói với chúng tôi qua email rằng "ước tính độ co giãn" trong bài báo và được USTR sử dụng "không nên được áp dụng trực tiếp vào phép tính thuế quan này".

"Lý do chính là khái niệm về độ co giãn thương mại giữ mọi thứ khác không đổi", ông giải thích. "Trên thực tế, mọi thứ khác sẽ không phải là hằng số. Đặc biệt, xuất khẩu của Hoa Kỳ có thể thay đổi. Điều đó có thể đến từ nhiều kênh khác nhau, nhưng một trong những kênh quan trọng là trả đũa thuế quan của các đối tác thương mại. Nếu một đối tác thương mại áp thuế đối với hàng xuất khẩu của Hoa Kỳ sang đối tác đó, chúng sẽ giảm (ít nhất là một phần) làm mất tác động của việc nhập khẩu thấp hơn đối với thâm hụt thương mại.

"Ngoài ra, còn nhiều cách khác mà sự thay đổi trong nhập khẩu và xuất khẩu của Hoa Kỳ sẽ khác với công thức áp dụng trực tiếp độ co giãn thương mại cân bằng một phần", ông cho biết. “Ví dụ, ước tính độ co giãn thương mại không tính đến bất kỳ tác động nào của thay đổi thuế quan đối với tiền lương, giá cả, tỷ giá hối đoái và thị trường chứng khoán. Những thay đổi này có thể đi theo các hướng khác nhau tùy thuộc vào quốc gia, sản phẩm, công nghệ sản xuất được sử dụng, v.v. Đối với những thay đổi thuế quan nhỏ đối với từng sản phẩm từ từng quốc gia, những thay đổi này có thể nhỏ và có thể bỏ qua một cách hợp lý. Tuy nhiên, sự thay đổi trong nhập khẩu và cán cân thương mại song phương được ngụ ý bởi độ co giãn thương mại cân bằng một phần có thể
không đáng tin cậy khi thay đổi thuế quan là lớn và toàn diện (bao gồm tất cả các mặt hàng), như trường hợp hiện nay.”

Những tuyên bố lặp lại
Trump đã sai về những điều khác trong thông báo về thuế quan của mình. Ông tiếp tục định hình sai lệch thuế quan của mình như một cách để tăng "hàng nghìn tỷ đô la để giảm thuế của chúng ta". Thuế quan là một loại thuế. Và vì các nhà nhập khẩu của Hoa Kỳ phải trả thuế quan và thường chuyển ít nhất một số chi phí tăng thêm của họ cho người tiêu dùng thông qua giá cao hơn, nên thuế quan được coi là thuế thoái lui, ảnh hưởng đến các hộ gia đình có thu nhập thấp hơn nhiều so với những hộ gia đình khác theo tỷ lệ phần trăm thu nhập.

Một phân tích của Tax Foundation dự đoán rằng mức thuế quan được công bố vào ngày 2 tháng 4, kết hợp với mức thuế quan trước đó do Trump công bố, sẽ tăng gần 3,2 nghìn tỷ đô la doanh thu trong 10 năm. Nhưng mức thuế quan này cũng sẽ làm giảm thu nhập sau thuế của người Mỹ, lên tới "mức tăng thuế trung bình hơn 2.100 đô la cho mỗi hộ gia đình Hoa Kỳ vào năm 2025", Tax Foundation cho biết.

Trump cũng lặp lại những tuyên bố thương mại sai lệch hoặc gây hiểu lầm mà chúng tôi đã đề cập.

Ông cho biết Canada "áp dụng mức thuế quan từ 250 đến 300% đối với nhiều sản phẩm từ sữa của chúng tôi", ám chỉ mức thuế suất chỉ được áp dụng nếu xuất khẩu của Hoa Kỳ sang Canada vượt quá hạn ngạch đã định trước. Ông cho biết mức thuế quan đã khiến Hoa Kỳ "trở thành quốc gia giàu có nhất từ trước đến nay" trong khoảng thời gian từ năm 1789 đến năm 1913, mặc dù tổng sản phẩm quốc nội bình quân đầu người thực tế (đã điều chỉnh theo lạm phát) hiện cao hơn nhiều lần so với hơn một thế kỷ trước. Và ông tuyên bố rằng trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình, ông đã "thu được hàng trăm tỷ đô la" từ thuế quan đối với Trung Quốc, điều mà ông cho biết

Khi những người về hưu, chủ doanh nghiệp nhỏ và người tiêu dùng choáng váng vì sự hỗn loạn do chính sách thuế quan thất thường của Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump gây ra, những người giàu nhất hành tinh đã chứng kiến khối tài sản của họ tăng vọt vào thứ Tư khi Nhà Trắng đóng băng một phần thuế áp dụng đối với hầu hết các quốc gia.


Theo ước tính của Bloomberg, thông báo của Trump về việc tạm dừng trong 90 ngày đã châm ngòi cho một đợt tăng giá lịch sử của thị trường, giúp khối tài sản chung của các tỷ phú hàng đầu thế giới tăng thêm 304 tỷ đô la. Hãng tin này gọi mức tăng này là "mức tăng trong một ngày lớn nhất trong lịch sử của Chỉ số tỷ phú Bloomberg", được ra mắt vào năm 2012.

"Người kiếm được nhiều tiền nhất vào thứ Tư là CEO của Tesla Inc. Elon Musk, người đã tăng thêm 36 tỷ đô la vào khối tài sản của mình khi cổ phiếu của nhà sản xuất xe điện này tăng 23%, tiếp theo là Mark Zuckerberg của Meta Platforms Inc., người đã kiếm được gần 26 tỷ đô la", Bloomberg đưa tin. "Jensen Huang của Nvidia Corp. đã chứng kiến khối tài sản của mình tăng 15,5 tỷ đô la khi cổ phiếu của nhà sản xuất chip này phục hồi 19%, gần như bù đắp được mức giảm 13% trong tuần tính đến hết thứ Ba."

Mặc dù thị trường chứng khoán đã từ bỏ một số mức tăng lớn vào thứ Năm trong bối cảnh bất ổn liên tục về thuế quan của Trump, nhưng sự gia tăng nhanh chóng về tài sản của các tỷ phú đã làm gia tăng lo ngại về khả năng thao túng thị trường và giao dịch nội gián trước thông báo tạm dừng 90 ngày của tổng thống. Trump đã công khai khuyến khích mọi người mua cổ phiếu chỉ vài giờ trước khi thông báo tạm dừng.

"Có ai nghi ngờ rằng họ đã được báo trước không?" Tennessee Holler, một kênh tin tức tiến bộ, đã viết trên mạng xã hội. "Họ đang cười nhạo tất cả chúng ta."

Trong những ngày trước khi tổng thống tạm dừng thuế quan một phần, một số người ủng hộ tỷ phú của ông đã công khai chỉ trích cách tiếp cận của ông khi khối tài sản của họ bị ảnh hưởng trong bối cảnh thị trường bán tháo do chiến tranh thương mại gây ra.

Theo Bloomberg, 500 người giàu nhất thế giới đã chứng kiến khối tài sản chung của họ giảm 208 tỷ đô la vào ngày sau khi Trump công bố mức thuế quan toàn diện vào tuần trước. Tờ Wall Street Journal đưa tin hôm thứ Năm rằng Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent "đã bị ngập trong các cuộc gọi lo lắng từ Phố Wall vào cuối tuần và cảm thấy mạnh mẽ rằng ông phải thuyết phục Trump rằng cần phải tạm dừng".

Việc tạm dừng thuế quan một phần diễn ra một ngày trước khi Hạ viện do Đảng Cộng hòa kiểm soát thông qua bản thiết kế ngân sách mở đường cho một đợt cắt giảm thuế khác chủ yếu có lợi cho những người Mỹ giàu nhất.

"Những mức thuế quan này không được thiết kế để giải quyết một thách thức thực sự về thương mại hoặc kinh tế", Thượng nghị sĩ Ron Wyden (D-Ore.), đảng viên Dân chủ hàng đầu trong Ủy ban Tài chính Thượng viện, cho biết hôm thứ Năm. "Chúng được thiết kế để tăng thuế cho những người lao động bình thường nhằm giúp trả tiền cho các khoản tiền phát cho những người đứng đầu".

"Họ tập trung vào việc phát nhiều tiền hơn cho các tỷ phú và tập đoàn", Wyden nói thêm, "và mọi người khác sẽ phải chịu trách nhiệm trả tiền cho ho.".

Theo số liệu của công ty phân tích tiền mã hóa Kaiko Research, đợt tăng giá gần đây của Bitcoin đang tạo ra khoảng 1.500 "triệu phú tiền số" mỗi ngày.

Dữ liệu được ghi nhận trên các ví tiền mã hóa. Đây là địa chỉ dẫn đến chuỗi khối (blockchain), giúp người dùng lưu trữ và giao dịch tiền số.

Theo Bloomberg, mọi người có thể xem lịch sử giao dịch, lượng token mà ví tiền nắm giữ bởi chúng không bị kiểm soát bởi các tổ chức tập trung.

Tuy nhiên, địa chỉ ví được ẩn danh nên không thể xác định người nắm giữ là cá nhân hay tổ chức.

Giá Bitcoin đã tăng khoảng 70% từ đầu năm đến nay. Chất xúc tác quan trọng đến từ sự chấp thuận 10 quỹ giao dịch trao đổi (ETF) Bitcoin từ Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) sau một thập kỷ liên tục bị từ chối.

Lượng ví Bitcoin đạt mốc 1 triệu và 10 triệu USD mỗi ngày. Ảnh: Kaiko Research.






Lượng ví Bitcoin đạt mốc 1 triệu và 10 triệu USD mỗi ngày. Ảnh: Kaiko Research.

Trong một tháng qua, hàng tỷ USD đã đổ vào tài sản điện tử thông qua các quỹ giao ngay. Việc mua chứng chỉ quỹ giúp các nhà đầu tư tiếp cận Bitcoin theo hình thức chính thống hơn thay vì mua và lưu trữ trên các sàn giao dịch tài sản số.

Dù vậy, tốc độ tạo ra "triệu phú tiền số" vẫn chậm hơn so với đợt bùng nổ vào năm 2021, khi Kaiko ghi nhận hơn 4.000 ví đạt mốc triệu USD mỗi ngày. Trong năm nay, mức cao nhất là 1.691 ví vào ngày 1/3.

Một số lý do khiến lượng ví đạt mốc triệu USD chậm hơn gồm nguồn vốn chưa đến đủ và "cá voi" chốt lời khi Bitcoin tăng giá. Theo Kaiko, người sở hữu nhiều token đang thuê dịch vụ bên thứ ba để quản lý thay vì dùng ví cá nhân.

"Năm 2021, một dòng vốn khổng lồ tìm cách đổ vào khi nhiều người muốn hưởng lợi trong bối cảnh tiền mã hóa thổi phồng quá mức. Lần này, những 'cá voi' có thể tiếp cận thận trọng hơn, chờ đợi lợi nhuận ổn định trước khi đầu tư", báo cáo của Kaiko nhấn mạnh.

RFI Việt ngữ mời nhà nghiên cứu Isabelle Feng, Đại Học Tự Do Bruxelles, cộng tác viên trung tâm nghiên cứu về châu Á Asia Centre - Paris, trả lời các câu hỏi trên.

Đô la Mỹ đã tăng giá 10 % so với euro trong năm 2022. Trong 9 tháng đầu 2022, nhân dân tệ của Trung Quốc mất giá 15 % so với đô la. Báo kinh tế Pháp Les Echos ngày 25/10/2022 ghi nhận : « Kết thúc đại hội Đảng Cộng Sản Trung Quốc (16-22/10/2022), quyền lực Tập Cận Bình được củng cố, nhưng Trung Quốc dường như không kiểm soát nổi, hay không muốn chận lại đà tuột dốc của đồng nhân dân tệ. Đây là hình thức bảo hộ trá hình để tiếp sức cho khu vực xuất khẩu, hay là điểm khởi đầu của một cuộc khủng hoảng khi mà đầu tư tháo chạy khỏi Hoa Lục ? ».

Có ít nhất ba yếu tố giải thích hiện tượng nhân dân tệ mất giá so với đô la trong năm 2022 : Một là Mỹ tăng lãi suất chỉ đạo, khiến không ít vốn đầu tư vào Trung Quốc rời khỏi Hoa Lục, chuyển hướng sang Hoa Kỳ. Hai là bản thân các nhà đầu tư Trung Quốc thất vọng vì chính sách zero - Covid của ông Tập Cận Bình đè nặng lên tăng trưởng trong nước. Ba là lo ngại « toàn bộ quyền lực tập trung trong tay ông Tập ». Yếu tố sau cùng này theo giới quan sát có thể là động lực thúc đẩy chính người dân Trung Quốc « tìm những bãi đáp an toàn » ngoài Hoa Lục, như đã thấy ở Singapore chẳng hạn, để bảo vệ tài sản cá nhân.

Cuối tháng 11/2022 tại Bắc Kinh, Ngân Hàng Nhân Dân Trung Quốc công bố báo cáo về thành tích « quốc tế hóa nhân đân tệ » nhờ « tư tưởng Tập Cận Bình (…) ». Ngân hàng này hài lòng vì đồng nhân dân tệ giờ đây đứng hàng thứ 5 trong số các đơn vị tiền tệ quốc tế được sử dụng rộng rãi nhất, sau đô la Mỹ, euro của châu Âu, đồng bảng Anh, yen Nhật Bản.

Đến tận mùa thu 2022, nhiều nhà quan sát Tây phương ghi nhận « chiến tranh Ukraina là lực đẩy giúp đồng nhân dân tệ của Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng » trong các khoản giao dịch thương mại quốc tế. Một chuyên gia hàng đầu về tiền tệ của Pháp, Michel Aglietta, tháng 4-5/2022 thậm chí nói đến thời kỳ « hoàng hôn của ông vua đô la » khi « chiến tranh Ukraina đang làm đảo lộn trật tự trên bàn cờ tiền tệ của thế giới ».

Thế nhưng, các biện pháp « phong tỏa » dự trữ ngoại tệ của Nga, việc loại Nga ra khỏi hệ thống thông tin ngân hàng quốc tế SWIFT đã không là cơ hội để Trung Quốc giảm bớt lệ thuộc vào đô la, để đồng nhân dân tệ gặm nhấm thêm ảnh hưởng của đô la Mỹ. 

Theo báo cáo của Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế IMF, được công bố cuối tháng 9/2022, đô la Mỹ vẫn chiếm gần 60 % dự trữ ngoại tệ quốc tế, trong khi đó tỷ trọng của nhân dân tệ không thay đổi, vẫn ở mức 2,88 % và « 1/3 dự trữ ngoại tệ trên thế giới bằng đồng tiền Trung Quốc do nước Nga nắm giữ ».

Isabelle Feng Đại Học Tự Do Bruxelles, Bỉ nhắc lại những nỗ lực liên tiếp của Bắc Kinh để áp đặt đồng nhân dân tệ Trung Quốc với thế giới : 

Isabelle Feng : « Tiến trình quốc tế hóa nhân dân tệ được khởi động từ 2009, một năm sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Chính quyền Trung Quốc đề ra một loạt các biện pháp để thực hiện mục tiêu và Bắc Kinh đã rất rõ ràng coi là một ưu tiên trong hai kế hoạch 5 năm liên tiếp, đó là các kế hoạch thứ 13 và 14 của Đảng Cộng Sản Trung Quốc. Xin đơn cử 4 hay 5 công cụ của Trung Quốc để mở rộng ảnh hưởng của đồng tiền quốc gia trên trường quốc tế: Công cụ đầu tiên là SWAPS tức là những thỏa thuận song phương giữa Ngân Hàng Trung Ương Trung Quốc với một đối tác để tăng thêm khối lượng tiền mặt cho cả đôi bên, qua đó giảm thiểu rủi ro về tỷ giá hối đoái. Ngân Hàng Trung Ương Trung Quốc và Việt Nam đã ký thỏa thuận SWAPS. Trong thời gian từ 2009-2020 Trung Quốc đã ký kết tổng cộng 41 thỏa thuận SWAPS, chủ yếu là với các đối tác Đông Nam Á và đông Á, như Thái Lan, Việt Nam hay Hàn Quốc …».

Còn biện pháp thứ hai là lập ra các trung tâm tài chính ngoài Hoa Lục, thường được gọi là Offshore Financial Centre

Isabelle Feng :  « Từ 2009 đồng nhân dân tệ được lưu hành tại một số trung tâm giao dịch tài chính ở ngoài lãnh thổ Trung Quốc – tựa như mô hình giữa đô la với euro. Với các trung tâm này, việc sử dụng nhân dân tệ có phần dễ dàng hơn so với các điều kiện được áp dụng tại Hoa Lục, qua đó khuyến khích các doanh nghiệp, tư nhân ở ngoài lãnh thổ Trung Quốc thanh toán bằng nhân dân tệ. Công cụ thứ ba để mở rộng ảnh hưởng của đồng tiền Trung Quốc trên các sàn giao dịch quốc tế phát triển một hệ thống thanh toán kép. Hệ thống kép đó gồm CNPS, giới hạn trong các khoản giao dịch nội địa, tức dành riêng cho các công dân, các doanh nghiệp Trung Quốc sống hay hoạt động tại Hoa Lục. Bên cạnh đó thì có hệ thống thanh toán liên ngân hàng xuyên biên giới CIPS được thành lập từ 2015. CIPS kết nối các thị trường thanh toán trong và ngoài nước cũng như với các ngân hàng tham gia. Mục tiêu ở đây nhằm khuyến khích sử dụng tiền Trung Quốc trong các hoạt động thương mại ».

Công cụ thứ tư để khuyến khích sử dụng đồng nhân dân tệ trên thế giới chắc chắn phải là 7 đặc khu kinh tế của Trung Quốc. Đó là những  khu vực mà luật kinh doanh, luật thương mại, các chính sách thuế khóa… thường được ưu đãi hơn so với phần còn lại của đất nước.  Việc thanh toán bằng nhân dân tệ thay vì đô la lại càng được phổ biến hơn. Công cụ thứ 5 là AIIB và OBOR. 

Ngoài các mục tiêu kinh tế, chủ đích của Bắc Kinh mang tính chính trị, có nghĩa là giảm mức độ lệ thuộc của Trung Quốc vào đô la Mỹ, đồng thời thu hẹp ảnh hưởng của đồng tiền Mỹ trong các giao dịch quốc tế. Trung Quốc hiện là nền kinh tế thứ 2 thế giới, là một ông khổng lồ về mậu dịch, vậy mà trọng lượng của đồng tiền quốc gia lại thua xa so với đồng yen Nhật Bản, đô la Canadan đồng franc Thụy Sĩ và đương nhiên là không thể sánh bằng euro hay đô la.

Hơn nữa, Bắc Kinh đã rút kinh nghiệm từ trường hợp của Nga bị gạt khỏi hệ thống thanh toán quốc tế SWIFT hồi mùa xuân năm 2022 sau khi Matxcơva đưa quân xâm chiếm Ukraina. Trung Quốc nhận thấy trừng phạt tài chính là một biện pháp lợi hại tương tự như các trừng phạt về kinh tế hay quân sự. Biện pháp đó có thể làm tê liệt cả cỗ máy kinh tế của Trung Quốc. Đấy lại càng là động lực để bớt lệ thuộc vào đô la Mỹ.

Isabelle Feng : « Về mặt uy tín, năm 2016, khi Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế kết nạp thêm nhân dân tệ vào giỏ tiền tệ, còn được gọi là Quyền Rút Vốn Đặc Biệt SDR, là một thắng lợi to lớn của Bắc Kinh về phương diện chính trị. Nhân dân tệ Trung Quốc là đơn vị tiền tệ thứ 5, sau đồng bảng Anh, đô la Mỹ, euro của châu Âu và yen Nhật Bản cùng tham gia giỏ tiền tệ này. Nhưng sáu năm sau, chúng ta thấy trọng lượng của đồng tiền Trung Quốc trong các quỹ dự trữ ngoại tệ trên thế giới không vượt quá ngưỡng 3 %, tức là vẫn tương đương với thời điểm mà nhân dân tệ chưa được tham gia vào giỏ tiền của IMF.

Thất bại vì không có chữ «Tín ».

Hai đồng minh thân cận của Mỹ là Israel và Ả Rập Xê Út từ mùa xuân 2022 đã, hoặc kết nạp thêm đồng nhân dân tệ vào dự trữ ngoại tệ của ngân hàng trung ương (trường hợp của Israel), hoặc đang cân nhắc việc xuất khẩu dầu hỏa cho Bắc Kinh bằng đồng tiền của Trung Quốc. Gần đây hơn, đầu tháng 12/2022, tại Ryiad, chủ tịch Tập Cận Bình tuyên bố sẵn sàng đẩy mạnh trao đổi mậu dịch với Ả Rập Xê Út và các quốc gia vùng Vịnh, nếu các hóa đơn được thanh toán bằng nhân dân tệ. Bắc Kinh nhắc lại tham vọng mở rộng vai trò của đơn vị tiền tệ Trung Quốc với thế giới. Do đâu nhân dân tệ vẫn không tạo được uy tín cho dù Trung Quốc đã huy động rất nhiều phương tiện cả về kinh tế, luật tài chính - ngân hàng, ảnh hưởng ngoại giao, áp lực thương mại … để áp đặt đồng nhân dân tệ với thế giới ?

Isabelle Feng : « Trước hết nhân dân tệ không phải là một đơn vị tiền tệ được tự do hoán chuyển sang một ngoại tệ khác. Bản thân người dân Trung Quốc cũng bị hạn chế khi muốn đổi lấy ngoại tệ. Mức quy định tối đa là mỗi năm, mỗi đầu người chỉ được mua vào 50.000 đô la. Thậm chí một số nơi không tuân thủ mức quy định này. Lý do thứ nhì và đây là điều cơ bản : Trung Quốc là một quốc gia Cộng sản, một đất được độc đảng, và không có một bảo đảm nào về pháp lý. Làm sao có thể tin vào đồng tiền của một quốc gia mà luật pháp không được tôn trọng ? ».

Ngoài những yếu tố vừa nêu, Mỹ liên tục tấn công vào « tử huyệt » của kinh tế Trung Quốc, đó là công nghệ bán dẫn. Anh Quốc, Pháp, Ý cấm cửa các doanh nghiệp Trung Quốc mon men đến gần các công ty điện tử và thuộc phạm vi « nhạy cảm ». Liên Âu càng lúc càng cảnh giác trước các dự án đầu tư của Trung Quốc vào Lục địa Già. Canada trục xuất 3 tập đoàn Trung Quốc trong lĩnh vực khai thác khoáng sản mang tính « chiến lược » …

Kèm theo đó là câu hỏi: kinh tế Trung Quốc liệu có thể tiếp tục phát triển nếu không có công nghệ, nếu mất các mối quan hệ đối tác với các tập đoàn Âu Mỹ hay không ? Đầu tư vào Trung Quốc có còn là « thượng sách » để kiếm lời khi mà kinh tế Trung Quốc khá ảm đạm ?

Đó là chưa kể đến yếu tố địa chính trị : Trong kịch bản Bắc Kinh xâm chiếm Đài Loan và phương Tây trừng phạt Trung Quốc như đã làm với nước Nga thì hậu quả còn tai hại hơn gấp bội.

Giới phân tích đồng loạt cho rằng, đấy là những nguyên nhân giải thích việc nhân dân tệ của Trung Quốc vẫn không tạo dựng được uy tín với cộng đồng quốc tế. Isabelle Feng trong một bài tham luận trên báo Le Monde (09/12/2022) thậm chí nêu bật một yếu tố : đô la Mỹ chiếm 60 % dự trữ ngoại tệ của Ngân Hàng Nhân Dân Trung Quốc (theo số liệu mới nhất được Bắc Kinh công bố hồi năm 2016). Chẳng lẽ chính ngân hàng Trung Quốc cũng tin tưởng vào đô la hơn là tin vào đồng tiền quốc gia ?

 

Mỹ giờ đây đã có thể dễ dàng truy dấu tội phạm mạng.

Những gã khổng lồ Phố Wall hôm 16/3 đồng ý hỗ trợ ngân hàng First Republic đang gặp khó khăn để ngăn chặn khủng hoảng lan rộng.




Bank of America, Goldman Sachs, JP Morgan và các ngân hàng khác sẽ gửi 30 tỷ USD vào First Republic - ngân hàng đã chứng kiến khách hàng rút tiền sau sự sụp đổ của ngân hàng Silicon Valley (SVB). Họ lo ngại rằng First Republic có thể là ngân hàng tiếp theo bị sụp đổ, theo Guardian.

Tổng thống (TT) Joe Biden cho biết trong một bài diễn văn được chuẩn bị sẵn rằng người dân Mỹ có thể tin tưởng rằng hệ thống ngân hàng của Mỹ là an toàn.

Nói chuyện trước chuyến thăm California hôm thứ Hai (13/03) của mình, tổng thống đã đề ra kế hoạch cho chính phủ của ông về Silicon Valley Bank (SVB) và Signature Bank.


“Các khoản tiền gửi của quý vị sẽ ở đó khi quý vị cần các doanh nghiệp nhỏ trên toàn quốc,” TT Biden nói. “[Những người có] các tài khoản tiền gửi tại những ngân hàng này có thể cảm thấy an tâm hơn khi biết rằng họ sẽ có thể trả lương cho các nhân viên của họ và có thể thanh toán các hóa đơn của họ. Và những nhân viên làm việc chăm chỉ của họ cũng có thể cảm thấy an tâm hơn về những điều này.”


Ông đã giải thích rằng tất cả các khách hàng, trong đó có các doanh nghiệp nhỏ, những người đã gửi tiền tại SVB và Signature Bank sẽ có quyền truy cập vào tiền của họ ngay lập tức.

Nếu Tổng công ty Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang (FDIC) tiếp quản những ngân hàng này, thì ban quản trị sẽ bị sa thải và các nhà đầu tư sẽ không được bảo vệ.


Tổng thống nói, “Họ [các nhà đầu tư] nhận thức được vấn đề khi chấp nhận rủi ro, và khi rủi ro này không được bù đắp, thì các nhà đầu tư sẽ mất tiền. Đó là cách chủ nghĩa tư bản hoạt động.”
Ông đã nhấn mạnh rằng “những người nộp thuế sẽ không phải gánh chịu bất kỳ tổn thất nào,” đồng thời nói thêm rằng số tiền này sẽ đến từ các khoản phí mà các tổ chức tài chính nộp vào Quỹ Bảo hiểm Tiền gửi.

Dự đoán về thời gian tới, các cơ quan quản lý liên bang sẽ đánh giá xem ngay từ đầu các ngân hàng này đã vướng vào tình trạng hỗn độn tài chính này như thế nào và bảo đảm những người chịu trách nhiệm cho những hành động đó phải chịu trách nhiệm, để bảo đảm điều này không bao giờ xảy ra nữa.


Tổng thống cho biết, “Trong chính phủ của tôi, không ai đứng trên luật pháp.”

TT Biden cũng đổ lỗi cho cựu tổng thống Donald Trump về những chuyện đã xảy ra, khi khẳng định rằng chính phủ của ông Trump đã chống lại các yêu cầu vốn có thể ngăn một cuộc khủng hoảng tài chính khác giống như cuộc khủng hoảng hồi năm 2008–2009 xảy ra. Do đó, ông sẽ yêu cầu Quốc hội và các cơ quan quản lý ngân hàng tăng cường các quy định đối với ngân hàng “nhằm giảm khả năng sụp đổ ngân hàng kiểu này xảy ra thêm một lần nữa.”


Trong một tuyên bố chung hôm Chủ Nhật (12/03), Cục Dự trữ Liên bang, Bộ Ngân khố, và FDIC đã công bố một kế hoạch khẩn cấp để chỉ định SVB và Signature Bank là “các rủi ro mang tính hệ thống.”


Quỹ bảo hiểm tiền gửi của FDIC sẽ được sử dụng để chi trả cho những người gửi tiền, vì nhiều người không được bảo hiểm do mức giới hạn 250,000 USD đối với các khoản tiền gửi được bảo đảm. Ngân hàng trung ương sẽ đưa ra một chương trình tài trợ có kỳ hạn dành cho ngân hàng (BTFP) mới với mục tiêu bảo vệ các công ty có thể bị ảnh hưởng bởi tình trạng bất ổn thị trường có nguy cơ xảy ra sau sự sụp đổ của SVB. Các khoản vay này sẽ được mở ra cho các ngân hàng, các nghiệp đoàn tín dụng, và các hiệp hội tiết kiệm trong tối đa một năm. Những doanh nghiệp này sẽ được yêu cầu nộp tài sản thế chấp, bao gồm công khố phiếu và chứng khoán bảo đảm bằng nợ nhà.


Bộ Ngân khố sẽ cung cấp lên tới 25 tỷ USD từ Quỹ Bình ổn Trao đổi (ESF) của bộ trong trường hợp xảy ra thua lỗ tiềm ẩn.

“Hành động này sẽ củng cố năng lực của hệ thống ngân hàng trong việc bảo vệ các khoản tiền gửi và bảo đảm việc cung cấp tiền và tín dụng liên tục cho nền kinh tế,” Fed cho biết trong một tuyên bố. “Cục Dự trữ Liên bang đã sẵn sàng để giải quyết bất kỳ áp lực thanh khoản nào có thể phát sinh.”


Sự lây lan đã dừng lại?

Hôm Chủ Nhật (12/03), Chủ tịch Ủy ban Dịch vụ Tài chính Hạ viện Patrick McHenry (Cộng Hòa-North Carolina) đã ra một tuyên bố, gọi đây là “đợt rút tiền ồ ạt khỏi ngân hàng đầu tiên do Twitter kích hoạt.”


“Tại thời điểm này, điều quan trọng là phải giữ bình tĩnh và xem xét thực tế — chứ không phải là suy đoán — khi đánh giá phương hướng đúng đắn phía trước,” Chủ tịch McHenry cho biết. “Tôi tin tưởng vào các cơ quan quản lý tài chính của chúng ta và những biện pháp bảo vệ đã có sẵn nhằm bảo đảm sự an toàn và lành mạnh của hệ thống tài chính của chúng ta.”


Giờ đây khi một kế hoạch đã được thiết lập để bảo vệ những người gửi tiền khỏi sự sụp đổ của SVB và Signature Bank, thì liệu hiệu ứng lây lan đã được ngăn chặn?


Hôm thứ Hai (13/03), giá cổ phiếu của First Republic Bank lao dốc khi các nhà đầu tư lo ngại rằng tổ chức có trụ sở tại San Francisco này có thể đối mặt với các vấn đề về vốn và thanh khoản tương tự. Tuy nhiên, ngân hàng này đã xác nhận trong một tuyên bố hôm Chủ Nhật (12/03) rằng “vốn và thanh khoản của họ rất mạnh, và vốn của họ vẫn cao hơn nhiều so với ngưỡng quy định đối với các ngân hàng có vốn hóa tốt.” Tính đến ngày 31/12/2022, ngân hàng First Republic duy trì khoảng 213 tỷ USD giá trị tài sản.


Cổ phiếu của ngân hàng này đã giảm mạnh khoảng 66% trong giao dịch trước giờ mở cửa hôm thứ Hai (13/03).

Các thị trường tài chính cũng đang chờ xem điều gì sẽ xảy đến với các tài sản của SVB.


Ông Greg McBride, trưởng bộ phận phân tích tài chính tại Bankrate, cho biết trong một ghi chú rằng, “Số phận những tài sản của Silicon Valley Bank vẫn chưa được xác định. Vào thời điểm này, vẫn chưa xác định được liệu một người mua, hay nhiều người mua, có xuất hiện hay không.”


Với các tài sản trị giá 212 tỷ USD, SVB là vụ sụp đổ ngân hàng lớn nhất Hoa Kỳ kể từ năm 2008, khi ngân hàng Washington Mutual sụp đổ.


Thanh Nhã biên dịch

Please, share your thought with us.

Bitcoin tiếp tục lao dốc sau đợt bán tháo cổ phiếu ở Mỹ tuần trước khiến Bitcoin giảm mạnh khoảng 10%.
Theo dữ liệu từ Coin Metrics, đồng tiền số lớn nhất thế giới theo giá trị thị trường đã giảm hơn 3%, hiện giao dịch ở mức 34.083 USD trong ngày 9/5. Đây được coi là mức giá thấp nhất kể của đồng tiền số này kể từ tháng 7/2021.
Năm nay, Bitcoin đang giao dịch trong biên độ trong khi cố gắng lấy lại mức đỉnh vào năm 2021. Bitcoin đã giảm 50% so với mức giá cao nhất là 67.802,30 USD vào tháng 11/2021.

Dữ liệu từ Coin Metrics.