Đã lâu lắm mới nghe lại cái chữ Phê bình, đặc biệt là với một người sống trong nước như tôi, chữ ấy gần như nghe hằng ngày, nhưng thú thật, khi tham gia sinh hoạt trên một d/đ hải ngoại, tôi luôn dặn lòng mình sẽ cố gắng tránh dùng hai chữ ấy và nhiều chữ khác mà mình thấy không hợp, bởi mấy chữ ấy xuất phát từ ai thì ai cũng hiểu rồi. Rồi còn nghe chữ Phản biện, rồi Bình luận. Nghe xong tự bảo mình cũng cần nên nói lên một chút suy nghĩ riêng, có thể tạm cho là phản biện, bình luận hay phê bình gì cũng được. Tùy.
1/ Phản biện, phê bình, bình luận hay tranh luận
vì cái gì?. Và với ai?. Cái này khỏi phải nhắc, bởi ai cũng thấy rõ câu chuyện ở đây rồi. Trong cuộc sống nhiều khi chúng ta gặp phải những vấn đề khá trái ngược với ý muốn, với sở thích, với quan điểm riêng của mình, thế nên việc phản ứng lại bằng một cách ôn hòa là buộc mình phải lên tiếng nói, dùng lý lẽ để phản biện lại luôn là điều cần thiết để bảo vệ lập trường của mình, sở thích, quan niệm... của mình, điều ấy không ai cấm được, bởi có thể viện dẫn ra việc tự do ngôn luận mà mình xứng đáng được hưởng, nhất là nơi mình đang sống luôn cổ vũ cho điều ấy. Tuy nhiên nếu lạm dụng quyền tự do ấy một cách quá đáng, thiếu kiềm chế để dẫn đến việc chỉ trích, chê bai một cá nhân mà mình muốn phản biện thì lại là một câu chuyện khác. Người văn minh thường không dùng việc đã kích cá nhân, không sa đà vào cuộc sống riêng tư của họ rồi mang ra dẫn chứng cho những phản biện của mình. Người kém văn minh thì không nói, có thể với họ đó là một phương án tối ưu để họ xử dụng. Có thể sẽ nói, anh/chị/sư/thầy/cha... hơn ai mà dám giảng dạy cho người khác về cách sống, về cách tư duy, về cách nhìn một sự việc rồi kết luận nó như thế, như thế?. Khi đã đặt ra một câu hỏi như vậy, rõ ràng họ đã tự nhận tư cách của mình kém cỏi hơn người mà họ muốn phản biện rồi. Người ta vẫn thường bảo, bỉ tư tưởng chứ không bỉ cá nhân, nghĩa là anh có quyền phê bình phản biện, bình luận gì đó với cái suy nghĩ, cái tư tưởng, cái quan niệm, cái vấn đề mà người kia đưa ra chứ không nên lôi cái tư cách cá nhân của người đó ra mà dè bỉu, chỉ trích. Một hành động không được đẹp lắm trong một cuộc tranh luận mà không ít người đã và đang vướng phải.
2/ Giờ nói về việc
tại sao cần phải phản biện, phê bình hay bình luận gì đó vậy. Cá nhân tôi vẫn nghĩ rằng có một sự ganh tỵ hay ghen ăn tức ở (tiếng lóng của con nít gọi là GATO) ở đây thì phải?. Bởi nhìn kỹ ta sẽ thấy hai thái cực khác nhau hoàn toàn ở đây.
- Một bên là một vị sư với cách viết rất KHIÊM, HÒA, ung dung, có đôi lúc ông còn tự nhận mình còn nhiều thiếu sót, còn nhiều sân si trong mình nhưng vẫn nêu lên được cái mình thấy, cái mình cảm nhận được về một đề tài xã hội, về một vấn đề mọi người đang quan tâm, thậm chí cón viết được rằng bản thân mình vẫn còn nhiều háo hức khi thấy người ta dẫn nhau đi bắt ghen gì đó trong bài viết ở trên, nhưng từ sâu trong thâm tâm vẫn nghĩ những cái ấy sẽ không diễn ra thật, hoặc mong cho nó nhẹ nhàng đi nữa kìa. Ít ai nhận thấy cái tâm tốt đẹp ấy. Và dẫu cho những nhận xét, giảng giải của ông ấy có sai với ý của mình, không hợp với mình đi nữa thì tại sao không nhắm thẳng vào vấn đề ấy mà trao đổi mà đi kết luận vội vàng rằng ông ấy đang mỵ dân, đang nói những lời vô ích, chỉ cốt làm cho người khác tin theo?. Chưa kể việc ngang ngược khi bảo rằng hễ ai nghe theo lời ông ấy nói, cho rằng lời nói ấy đúng thì đều là một lũ cuồng tín?. Có lẽ do chưa hiểu nghĩa của chữ cuồng tín chăng?. Hay là mình đang cuồng tín?. Không ai có quyền dạy người khác đừng nên tin theo một ai đó bởi nói như thế thì hai chữ NIỀM TIN nó sẽ biến mất trong tự điển, mọi tôn giáo trên thế gian này sẽ biến mất trong vòng ba mươi giây ngay. Tôi không tin Ngài, tôi không tin anh bạn tôi, không tin chị kia, không tin vào gia đình tôi thì tôi phải tin ai đây?. Tin anh à?. Xin lỗi đi, còn khuya...
- Một bên ngược lại luôn là tấm gương phản chiếu rất trái ngược. Anh mang gì về cho tôi đọc để tôi tin anh?. Một vài bài copy từ trên mạng?. Một vài bài lượm lặt từ những tờ báo lá cải trong nước?. Một đĩa lòng heo xào dưa cải?. Một câu chuyện về mấy gói mỳ gói tẩm hóa chất?. Xin lỗi để được nói, toàn là những thứ rẻ tiền, vô bổ, có tính chất vui đùa với nhau, những thứ mà chúng tôi đã không quan tâm từ lâu lắm rồi, bởi trong mặc định của mình, chúng tôi đã coi nó là không ra gì, không nên coi, không nên thấy, không nên tin thì hơn. + sản mà có điều gì tốt đẹp chắc mấy cái răng của anh không còn, thế thôi. Ra rả những điều mà ai cũng thấy, ai cũng biết để làm cái quái gì?. Chứng minh một cái vốn đã chẳng thể nào tốt đẹp luôn là hành vi của những người không biết tìm tòi ra cái khác biệt, không đủ thông minh để thấy cái cao hơn là vậy. Chuyện gì cũng xen vào, chỗ nào cũng nhảy vào, bá nghệ bá tri vị chi là anh bá láp, vậy thôi.
Thế nên việc kết luận cho những phản biện, phê bình, những bình luận nói trên cũng chỉ chung quy gom về hai chữ, GANH TỴ, quả là không sai tý nào.
3/ Nói thêm về cái việc lo sợ những bài giảng thuyết, những bài văn, những câu chuyện kể kia sẽ hướng cho dư luận tin theo rồi làm theo những điều mà anh tin là không tốt, không hay, không đúng một chút. Ai ở đây cũng lớn hết rồi, quá tuổi để vào bar uống rượu, nhảy đầm rồi, khỏi cần lo. Thời buổi thông tin chạy đầy đường, ngăn cấm cỡ nào thì người ta cũng biết cách vượt “tường lửa” để mà xem, mà đọc rồi, không nên lo cho bò trắng răng. Và quan trọng hơn, người ta cũng thừa thông minh để hiểu, để biết cái nào hay, cái nào đúng, cái nào hợp với họ, với suy nghĩ của họ nên khỏi cần lo sợ như thế. Hay người ta không tin mình, người ta không tôn sùng mình là một bậc thánh nhân thời 4.0 và không nghe theo lời “dạy dỗ” của mình nên mình quê, mình tức, mình phải ra tay?. Xưa rồi Diễm. Ẩn đằng sau cái monitor, cái keyboard luôn là một con người, biết suy nghĩ, có tri (thức), có giác (quan) để hiểu, khỏi cần dạy nhau làm gì cho mất công.
Có một câu ngạn ngữ của Tây Ban Nha thì phải, dịch ra tiếng Anh như vầy: “ The dogs bark, but the caravan goes on”, còn dịch ra tiếng Việt tôi không rành, tự hiểu. Và một tấm hình như sau, chắc nên tặng cho sư Toại Khanh nói riêng và những ai yêu thích những câu chuyện, bài viết của sư nói chung có lẽ hợp hơn:
Chấm và hết.